ورزش

مقدمه:

بازی یکی از نیازهای اساسی کودکان به شمار می‌رودحتی در تمام مراحل عمرجریان داردوالبته که در دوران کودکی از شدت بیشتری  برخوردار است ومهم‌ترین و اساسی‌ترین فعالیت کودک به شمار می‌رود که در عین سرگرم کردن کودک کارکردهای مهم دیگری را داراست که هر یک از این کارکردها به جنبه‌ای از زندگی کودک مربوط می‌شوند که او را برای ورود به زندگی بزرگسالی آماده می‌سازند. از این لحاظ شرایط بازی ، آزادی کودک در بازی ، اسباب بازیهای مورد استفاده کودک و مدت زمانی که به بازی با کودک اختصاص داده می‌شود اهمیت شایان توجهی دارد.

مهم است بدانیم این یک روند است که باید طی شود بطوري که تاهفت سالگي بازي کار کودک محسوب مي شود. اگرفرزند در سنین کودکی خوب بازی نکند نمی تواند خوب تعلیم ببیند.

خداوند نخستین دوره رشد انسان را با بازی همراه کرده است.در اسلام نیزدستور است که فرزندتان را 7 سال رها کنید تا بازی کند . این دستور نشانگر تاثیر بازی در تربیت کودک است بعد می فرماید در 7 سال دوم  او را تعلیم دهید و ادب به او بیاموزید و باید فرمانبردار باشد و در 7 سال سوم وزیراینکه می فرماید فرزندتان را رها کنید تا بازی کند منظور این نیست که اصلا به او کار نداشته باشید و او را تربیت نکنید بلکه منظور اینست که خیلی از آموزشهای تربیتی را می‌توان در خلال بازیها به کودک نشان داد و به راحتی کودک را در مسیر درست تربیت نمود زیراکودک در این سن حرف شنوی چندانی ندارد و نمی توان با امر و نهی او را تربیت کرد .

از خلال بازیهای کودک نیز می‌توان به شرایط عاطفی کودک ، احساسات و افکار کودک می‌توان پی برد بنابراين محروم کردن کودک ازاين نيازطبيعي موجب خسارت هاي روحي ورواني است که جبران آن غيرممکن يامشکل است.

بازی وسیله ای برای رشد همه جانبه ی کودک است چراکه بازی انواع واقسام گوناگون داردوهرکدام مناسب با دوره ی سنی کودک است.بازی وسیله ای برای شناخت از خود وشناخت از دیگران است.بازی ارزش آموزشی دارد,کودک پیش از مدرسه خیلی از مسائل راازطریق کاره های عملی یادمی گیرد این یادگیری عملی در ضمن بازی صورت می گیرد. 

لذابسیار لازم است که علاوه بروالدین, مربیان نیز به اهمیت بازی در زندگی کودک توجه داشته و شرایط مناسب را برای بازیهای مناسب فراهم سازند.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

تعریف بازی وتربیت:

بازی :انگیزه ای درونی است که ازروان کودک تاثیر می گیردونیز برآن تأثیر می گذارد(زیور ورزش–1385-صفحه 24)13

تربیت:عبارتست از پرورش مهارت های مختلف زندگی درکودکان وبرسه عامل:حواس,تخیل وشخصیت فرد اثر می گذارد.

یادرتعریفی دیگر:انتخاب رفتار وگفتار مناسب ایجاد شرایط و عوامل لازم وکمک به شخص موردنظر تا بتواند استعدادهای نهفته اش درتمام ابعاد وجود وبه طور هماهنگ پرورش داده شکوفاسازدوبه تدریج به سوی اهداف وکمال مطلوب حرکت کند. (اميني 1384.صفحه 27)12   

تربیت از راه آموزش صورت گرفته واین کار به دوشیوه مستقیم وغیر مستقیم انجام  می شود,که طبیعتاً تربیت ازاین طریق غیر مستقیم  تأثیر گذارتر است وبر شیوه اول به مراتب ارجحیت دارد.

بازی می تواند از شرایط و زمینه ای باشده در روند تربیت کارساز بوده وموجب رشد وشکوفا سازی استعدادهای بالقوه ی کودک می گردد.

 

 

 

 

 

 

تعریف بازی از نظراندیشمندان وبزرگان:

زیمل Simmel)):بازی را فرآیندی برای آماده ساختن کودکان جهت ایفای نقش های بزرگسالان به شمار می رود.

هویزینگا(Huizinga),مورخ هلندی:به بررسی مفهوم بازی از دیدگاه اجتماعی پرداخته ومی گوید:بازی عبارتست ازهر گونه فعالیت آزاد که با آگاهی کامل,دربیرون از حیطه زندگی عادی انجام می گیرد وخصوصیات زیر را داراست:

1-غیر جدی2-با علایق مادی پیوند ندارد3-در حدودومرزهای متناسب با خودش محدوداست4- طبق قواعد مشخص انجام می گیرد.

کایواCaillois)):درتوصیف و تعریف بازی شزایط زیر را می گنجاند:

1-فرد آزاد ومسقل باشد2-پایبند به قیود خاصی نباشد3-زسیدن به نتیجه خاصی رادنبال نکند4-مدعی(متظاهر و وانمودگرا)باشد5-ازقواعداز پیش مشخص شده ای تبعیت نکند.

پل ویزP.Weiss)):ضمن بحث وبررسی شرط آزادی و استقلال عمل فرد بازی کننده به این مطلب اشاره می کند که کودک گاه بازی را به زور شروع می کند.

نیومنNeuman)): بازی رفتاری است که مشخصات وشناسه های زیر را داشته باشد:

1-تصمیم درونی برای بازی(یعنی صرفاًبه خواست واراده خود بازی کند).

2-دنیایی از تخیلات خاص(هر کودکی دنیای تخیلی خاصی برای بازی دارد).

3-انگیزش حقیقی(انگیزه های روانی کودک را به بازی وا می دارد).

دوتری و لویس(Daugatrey&Lewis):بازی غالباً به معنای حرکت به کار می رود ویکی از چهار انگیزه بنیادینی است که فعالیت انسان را رهبری می کند.این چهارانگیزه عبارتند از:جنس ,خود,تجمع وبازی

(ورزش وجامعه-1383-صفحه25-26)20

کاپلان  در موردتأثيربازي بررشداجتماعي کودک مي گويد :بسياري ازتعاملات فردي کودک پيش دبستاني درچارچوب بازي روي مي دهد ودر روابط کودک با والدين خواهران وبرادران وهم سالانش تأثير مي گذارد.20

 ویلیام استون می گوید: بازی غریزه‌ای برای رشد و نمو استعدادها و یا تمرین مقدماتی برای اعمال آتی است.9

امام صادق علیه‌السلام فرموده‌اند: بگذار فرزندت تا هفت سال به بازی بپردازد، در هفت سال دوم به اوادب بیاموز و در هفت سال سوم مراقب او باش.9

بازی وفرهنگ هر قوم:

کودکان در سراسر دنیا,در شهر وروستا,کوه و دشت,هرجاکه باشندبازی می کنندومحیط فقط در نوع بازی آنها تأثیرمی گذارد.کودک امریکایی بازی می کند اما ممکن است از بازی کلاغ پرچیزی نداندولذت هم نبرد.کودکان ژاپنی بیشتر به فعالیت های غیر رسمی گروهی علاقه نشان می دهنددر حالی که بچه های امریکایی بر بازی های تیمی ورقابتی تاکید دارند.آنها تنها در مراحل اولیه دوران کودکی به بازی های مهیج علاقه مند هستندولی بچه های ژاپنی چنین علایقی را برای مدت طولانی تر حفظ می کنند.

بازی ها نه تنها در دو کشور بلکه در شمال وجنوب ودر نقاط مختلف کشور ها ,شهرهای صنعتی وحتی محله های یک شهر نیز با هم متفاوت است.فرهنگ هر جامعه در بازی اثر می گذارد ومی توان گفت که بازی کودکان به نوعی منعکس کننده فرهنگ آن جامعه می باشد.

در مناطق محروم از آنجایی که افراد توانایی اقتصادی زیادی برای خرید وسایل واسباب بازی ندارد,بازی های سنتی که نیاز چندانی به آلات واسباب ندارند,به کودکان آموزش داده می شوند.در این جوامع کودکان یاد می گیرند برای خود اسباب بازی بسازنداین تولید وسازندگی به نوبه خود بازی و فعالیتی دلچسب برای این قبیل کودکان محسوب می شود.باید اذعان داشت فضا و مکان وبه طور کلی محیط بازی با نوع بازی تناسب دارد. 13

 اهمیت بازی :

با آنکه میل به بازی در سنین بالا کم‌کم کاهش پیدا می‌کند و کارهای مهمی جای آن را می‌گیرد ولی به اعتقاد روان‌شناسان تا سالهای پایانی عمر نیز تمایل به بازی در انسان وجود دارد هر چند شکل و ظاهر و هدف بازی عوض شده باشد. شاید کودک دلیل بازی کردن خود را نداند و یا آنکه نتواند برای آن علتی بیان کند ولی با این همه نتواند از بازی کردن دست بکشد. امروزه ثابت شده است که کودکانی که به اندازه کافی و به درستی بازی نمی‌کنند از رشد ذهنی مناسب ، رشد اجتماعی درست بی‌بهره هستند.

در اسلام توصیه اکید به این موضوع شده است که کودکان را تا هفت سالگی آزاد بگذارید تا بازی کنند. در روایتی آمده است که حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم با جمعی از یاران از محلی عبور می‌کردند کودکان را در حال خاک بازی دیدند برخی از یاران خواستند آنها را از بازی کردن باز دارند. پیامبر فرمودند: بگذارید بازی کنند که خاک محل پرورش کودکان است.

اسلام علاوه بر آنکه از واپس زدن این تمایل در کودکان جلوگیری می‌کند توصیه می‌نماید که پدران و مادران امکانات لازم برای بازی کودک را فراهم کنند و در هر موقعیت و مقام اجتماعی نیز که هستند وقتی را برای بازی با فرزندان خویش اختصاص دهند و خیال نکنند که درصورت بازی کردن با فرزندانشان اقتدار یا متانت آنان خدشه‌دار می‌شود. از دیدگاه«ویجیناساکس روان‌شناس بازی و بازی درمانگر معروف:بازی یکی از فعالیتها و اهداف مهم کودک در زندگی است. او نمی‌تواند از راه دیگری غیر از بازی به کشف محیط پیرامون خود بپردازد. استعدادهای خود و توانایی هایش را شناسایی کند و آنها را بکار بگیرید. کودک در حین بازی به تمرین زندگی بزرگسالی می‌پردازد. 9

آموزش کودک چقدر اهمیت دارد؟

از«حضرت محمد (ص) »نقل شده: «اساس دین، دانش است.» و هم چنین اینکه: «فرزند صالح، گلی است از گل های بهشت.» حالا وقتی گلی پژمرده می شود، آیا ایراد از اوست؟ مسلماً نه؛ این مشکل از باغبان است که در پرورندان گل کوتاهی و غفلت کرده است. این جملات بر اهمیت تربیت تاکید داشته و نقش موثر والدین در سرنوشت و آینده کودکان را یادآور می شود.

تا پیش از هفت سالگی، ذهن انسان پاک پاک است و هر تجربه و آموزشی در ادامه ی زندگی او نقش تعیین کننده ای دارد. طبق تحقیقات روانشناسان، 50 درصد هوش هر شخص تا 4 سالگی رشد می کند، 30 درصد تا 8 سالگی و 20 درصد باقی مانده هم تا 17 سالگی کامل شده و از آن به بعد رشد هوش انسان متوقف می شود. به این ترتیب می بینیم که پرورش کودک زیر هفت سال چقدر اهمیت دارد.

پیش تر تصور می شد که حافظه انسان مثل ظرفی با گنجایش نامحدود است که هرچه در آن بریزند مشکلی به وجود نمی آید. ولی امروزه روانشناسان به کودکی که زیاد آموخته باشد، باهوش نمی گویند. باید در نظر داشت که آموخته های آدمی اگر مرتب مرور نشوند، فراموش خواهند شد. به عنوان مثال، اشخاص بسیاری را می شود سراغ گرفت که در سنین پایین تحت آموزش زودرس قرار گرفته و حفظیات مفصلی در مغز کوچک شان انباشته شده. این دسته از کودکان به عنوان «نابغه» معرفی می شوند، در رسانه ها مرتباً از آن ها حرف می زنند و همه ی پدر و مادرها حسرت داشتن چنین فرزندی را می خورند. اما با گذشت زمان و بیشتر شدن سن این نابغه ها،دیگر کسی چیزی درباره آن ها نمی شنود! شاید حتی شما هم در بین اطرافیانتان کودکانی را دیده باشید که در تحصیل موفق هستند و با اصرار و پیگیری والدین شان، به اصطلاح به صورت جهشی کلاس های دبستان را طی می کنند. اما بعد، وقتی این کودکان بزرگ تر می شوند، در سایر مقاطع دچار افت فاحش تحصیلی شده و حتی از بچه های هم ردیف خود عقب می مانند.

مشکل دقیقاً از آنجاست که تنها بر آموزش این کودکان تأکید می شود،نه تقویت هوش و حافظه شان. ضمن اینکه این افراد کودکی کاملی ندارند و این نکته در زندگی آن ها تاثیر منفی شدیدی می گذارد. آن ها کودکی نمی کنند10.

نقش بازی در شخصیت سازی کودکان:

بازی از نیازهای اساسی,مهم ترین و اساسی ترین فعالیت های کودک به شمار می رود که در عین سرگرم کردن کودک کارکردهای مهم دیگری را دارا است که هر یک از این کارکردها به جنبه هایی از زندگی کودک مربوط می شود که او را برای ورود به زندگی بزرگسالی آماده می سازند. از این لحاظ شرایط بازی، آزادی کودک در بازی، اسباب بازی های مورد استفاده کودک و مدت زمانی که به بازی با کودک اختصاص داده می شود، اهمیت شایان توجهی دارد.

خیلی از آموزش های تربیتی را می توان در خلال بازی ها به کودک نشان داد و به راحتی کودک را در مسیر درست تربیت کرد همان طور که از خلال بازی های کودک نیز می توان به شرایط عاطفی کودک، احساسات و افکار کودک پی برد. بنابراین بسیار لازم است که مربیان به اهمیت بازی در زندگی کودک توجه داشته و شرایط مناسب را برای بازی های مناسب فراهم سازند.

امروزه ثابت شده است کودکانی که به اندازه کافی و به درستی بازی نمی کنند از رشد ذهنی مناسب و رشد اجتماعی درست بی بهره هستند. امام صادق علیه السلام فرموده اند؛ بگذار فرزندت تا هفت سال به بازی بپردازد، در هفت سال دوم به او ادب بیاموز و در هفت سال سوم مراقب او باش.

اگر به نوع بازی های کودکان نگاه کنیم تنوع و گوناگونی را در آنها مشاهده می کنیم. با تغییر سن کودکان نوع بازی های آنها نیز تغییر می یابد. برخی از بازی ها، بازی هایی هستند که در آنها کودک به تمرین روابط و نقش های اجتماعی می پردازد مثل مهمان بازی. به این ترتیب آنچه را که به عنوان الگو پیرامون خود می بیند در بازی های خود انجام می دهد. الگوهای کودک در این نوع بازی ها اغلب والدین یا نزدیکان یا افرادی هستند که برای کودک مهم هستند. در برخی دیگر از بازی ها کودک به تمرین حرفه و مشاغل مختلف می پردازد. بازی نقش دکتر و مریض، پلیس، راننده و... از جمله این بازی ها هستند. برخی دیگر از بازی ها خیالی هستند که تحت تاثیر قدرت تخیل کودک شکل می گیرند. این نوع بازی ها ممکن است تحت تأثیر تماشای برخی فیلم ها و کارتون ها، رنگ و بوی خاصی پیدا کند. بازی های دیگر از نوع بازی های فکری هستند و در آنها کودک به رشد فکری و ذهنی خود می پردازد. این نوع بازی ها با رشد شناختی و فکری کودک مرتبط هستند. بازی های دیگر جنبه تمرینات جسمانی و ورزشی دارند. کودک به دلیل انرژی سرشار خود با جست و خیز ساده یا بازی های جسمانی پیچیده تر سرگرم می شود.

اگر تحلیل دقیقی روی بازی کودک در خردسالی داشته باشیم، می توانیم تا حد زیادی شخصیت او را در بزرگسالی بیابیم. خشونت، کمرویی، عصبی بودن، ترس و وحشت و عدم اعتماد به نفس در بزرگسالان جزء مواردی هستند که در بازی های کودکانه این افراد قابل کشف هستند و اگر در همان دوران به کمک کودکان برویم، در بزرگسالی با مشکلات کمتری روبه رو خواهند شد.

شرکت مناسب والدین در بازی های کودکان موجب مستحکم تر شدن رابطه والد و فرزندی می شود و در عین حال موقعیت مناسبی پیش می آید که والدین به تربیت کودک بپردازند و نکات تربیتی را در خلال بازی به او آموزش دهند.

والدین تعیین کننده نوع و شیوه بازی کودک نیستند. بهتر است شرایط سالم را برای بازی فراهم سازند و خود به عنوان هم بازی شرکت داشته باشند و اجازه بدهند کودک با قدرت خلاقیت خود بازی را اراده کند. در این بازی ها والدین نباید خواست و اراده خود را به کودک تحمیل کنند. همپای او و هم ردیف او قرار بگیرند و بازی شادی را فراهم کنند. حین بازی به نحوه ادای کلمات کودک و رفتارها و برخوردهای او دقت کنید. کلمات و برخوردها، آینه تما م نمای طرز حرف زدن و برخورد کردن شما و معلمان او است. تجربه ثابت کرده کودک بیش از هر کس از پدر و مادر و معلمان خود تأثیر می گیرد و نیمی از دنیای کودک در آرزوی تبدیل شدن به پدر و مادر یا معلم خود سپری می شود. از نظر کودک، کامل ترین و قدرتمندترین افراد، والدین و معلم های او هستند و به همین دلیل اگر نکته منفی را در رفتار کودک خود مشاهده کردید، در برخورد خود جست وجو کنید. از بازی کردن کودک خود جلوگیری نکنید زیرا در بازی، کودک توانایی ارتباط جمعی با دنیای اطراف خود را پیدا کرده و قادر به حل مشکلات کوچک و بزرگ خود خواهد بود. با توجه به زندگی ماشینی امروز و خانه هایی که روز به روز کوچک تر می شوند، نیازمند یافتن بازی های مناسب در آپارتمان ها هستیم، هرچند هیچ کدام از این نوع بازی ها جایگزین بازی در فضای باز نمی شود.
متاسفانه امروزه دنیای بازی های کامپیوتری چنان دنیای کودکان را اشغال کرده که از هرگونه بازی فکری و بدنی بازمانده اند و نه تنها سودی به حال کودکان ندارد که مانع ارتباط جمعی کودک نیز می شود. یکی از اثرات بد بازی های کامپیوتری، چاقی مفرط کودکان است که به علت نشستن مداوم مقابل تلویزیون یا کامپیوتر به وجود می آید. بعضی از این بازی های کامپیوتری که جنبه فکری و سرعت عمل دارند در زمان های محدود برای بچه ها خوب هستند ولی استفاده بیش از حد از این بازی ها نه تنها کمکی به آنها نمی کند بلکه تا حدی باعث عصبی و کم حوصله شدن کودکان نیز می شود، به همین دلیل استفاده از این بازی ها باید کنترل شده و در زمان های خاصی باشد. در دنیای تک فرزند امروز، حضور در محیط هایی مانند پارک، شهربازی و زمین بازی کودکان به یک ضرورت تبدیل شده است. در این گونه مکان ها، بگذارید کودکتان،خود دوستانی پیدا کرده و با آنها بازی کند و به طور جدی از وارد شدن به دنیای آنها بپرهیزید. با این کار کودک خود را به فردی اجتماعی و مستقل تبدیل کنید11.

جنبه های بازی:

ازنظرروانشناسان بازي کارکردهاي مختلف دارد وازجنبه هاي مختلف روي کودک تأثیرمي گذارد امامهمترين وشاخص ترين تأثیرآن درسه جنبه ي : اجتماعي ,شناختي و جسماني کودک است.

رشد اجتماعی کودک:

کودک در خلال بازی  به کشف محیط اطراف خود می پردازدو ازطریق بازی ها نخستین گام ها برای اجتماعی شدن را برمی دارد اما بازي به خودي خود کودک را اجتماعي بار نمي آورد بازي بايد درجمع صورت بگيرد به قول دانشمندي:بازيهاي دسته جمعي براي اطفال ازپنج سالگي يک نياز طبيعي وبسيارجالب است ومنافع فراواني دربردارد.بنابراين دربازيهاي اجتماعي است که شخصيت کودک شکل مي گيرددرخلال بازيهاي دسته جمعي است که تفاهم واحترام رعايت حقوق ديگران  شکست وپيروزي ورعايت نظم وقانون ودفاع ازحقوق خودومسؤليت پذيري وهمکاري وتشریک مساعی با گروه را می آموزد .ازين رو روند زندگي اودچار تحول مي گردد دانشمندي بنام «کاپلان » در موردتأثيربازي بررشداجتماعي کودک مي گويد :بسياري ازتعاملات فردي کودک پيش دبستاني درچارچوب بازي روي مي دهد ودر روابط کودک با والدين خواهران وبرادران وهم سالانش تأثير مي گذاردودر واقع تأثیر گذاری به دیگران وتأثیر پذیری از آنها را یاد می گیرد.(شجاعي 1385صفحه 18)12

بنابراين نقش وارزش بازي درروند اجتماعي شدن کودک  محرز است ليکن آنچه مهم به نظر مي رسداينست که چه پيش زمينه هاي بايدسنجيده شود تا کودک به راحتي بتواند وارد بازيهاي گروهي شود مشاهده شده است که برخي ازکودکان دراين زمينه مشکل دارد ودربازيهاي گروهي شرکت نمي کند وزود ازبازي خارج مي شود برخي ازروانشناسان عقيده دارد که بازي جسماني بين والدين وکودک ازهمان آغازدوره اي نوزادي آغاز مي شود وتاچهار سالگي ادامه دارد کارکرد مهمي در زمينه اجتماعي کردن کودک دارد او از طریق بازی می آموزد که چطور می تواندموردپذیرش افراد گروه واقع شود وبه میزان توانایی های لازم برای موفقیت درگروه پی می برد.بازی موجب رشد شخصیتی کودک می شوداودر بازی گروهی ناگزیر به رعایت نکات اجتماعی وقواعد بازی می شود .در نتیجه ,مفاهیم اجتماعی مانند:رعایت نوبت,صبروحوصله نشان دادن,احترام به حقوق دیگران,اعتماد به نفس,پیروزی وشکست رافرا می گیرد.

کودک در حین بازی با درک حالت های عاطفی سایر افراد می تواند که در انواع روابط مقید باشد.در بازی های دسته جمعی کودکان به ارزش کودکان دیگر پی می برند ودر می یابند که بازی بدون آنان مقدور نیست.آنها با بازی یاد می گیرند که یکدیگر را قبول داشته باشند,درباره قوانین بازی توافق کنندوبه طور دسته جمعی بر گروه رقیب پیروز شوند.مفاهیم همکاری, پیروزی , شکست,هم چشمی وبرتری طلبی اغلب در بازی های گروهی استنباط می شود.کودکان از طریق بازی در 6تا12سالگی مفهوم نقش اجتماعی را می آموزندوتجربه می کنند.13

به طور کلی فرا گرفتن مهارت های حرکتی از طریق بازی چه در زمینه ورزش,وچه در تحصیلات آموزشگاهی برایش آسان می شودوازین رهگذرمسئله بازی نقش ها را می فهمد ونقش بزرگترها را بازی می کند,ارزش های پذیرفته شده اجتماعی را می آموزدوبه مفهوم دادو ستد واحترام نهادن به مالکیت شخصی وخصوصی پی می بردوبه تدریج از خود محوری وخودگرایی دست می کشدوبا محیط اطراف سازگاری نشان می دهدوهنجارهای اخلاقی ,اجتماعی آن را می پذیرد 20.

ارزش اخلاقی بازی:

بازی یکی از مهمترین عوامل در تربیت اخلاقی کودک است .از طریق جهت دادن به تمایلات و انگیزه های کودک می توان او را در مسیر صحیح هدایت کرد . کودک از نظر اخلاقی بی طرف است و میدان بازی تمرینی برای ارزش گذاری و جهت گیری تمام علایق،عواطف و هیجان های کودک است.از طریق بازی مفاهیم و ارزش های اخلاقی به وسیله ی کودک درک می گردد و رفتارهای خوب از رفتارهای بد شناسایی می شوند . اگر چه کودک در خانه و مدرسه با ارزش های اخلاقی آشنا می شود اما درونی شدن و تثبیت معیارهای اخلاقی در بازی به وقوع می پیوندد .

کودک در بازی درمی یابد که چنانچه بخواهد مورد قبول افراد واقع شود،باید درستکار،راستگو،مسلط به خود ،با انصاف وعادل باشد,مفاهیمی چون نوع دوستی،تعاون،ایثار،صبر،گذشت و استقامت را به طور ناخودآگاه می آموزد.بعضی از خصوصیات و تظاهرات منفی کودکان از تربیت نادرست ناشی می شود و نشانگر عدم تکامل جسمی و روانی انسان است.یکی از گرایش های فطری انسان حب ذات است که از اوایل رشد به دلیل عدم شناخت و درک آن به صورت خودپسندی جلوه گر می شود و اگر به طور صحیح مورد اصلاح و تربیت قرار نگیرد ، به صورت کبر و غرور بروز می کند . 13

 

رشدجسماني کودک :

درمدتي که کودک بيدار است پيوسته مشغول فعاليت است اغلب فعا ليت ها هم درقالب بازي شکل مي گيرد کودک مي پرد بالاوپائين مي دود,نشست وبر خاست مي کند,دوچرخه بازي مي کند,اسباب بازي هاراجا بجامي کند,طناب بازي و...اين فعاليت هادرپرورش نيروي جسمي وحواس او تأثیرمي گذارد درتقويت واستحکام عضلات واندام هاي کودک کمک مي کند ازطريق بازي حس بيناي وشنواي ولامسه اي کودک پرورش مي يابند چشم ودست ها ازهماهنگي بهتروبيشتري برخوردارمي گردندوعضلات دست وپا وانگشتان ورزيده مي شوند. معمولاًکودکان سالم ازنيروي زيادي برخوردارند وآن رادربازي مصرف مي کنند واگراين نيروي اضافي کودک مصرف نشود وبه صورت سرکوب شده درجسم ذخيره شود دروي ناآرامي ,عصبانيت ,بدخلقي پرخاشگري ايجاد مي کند.

دانشمندمشهورمسلمان«ابن سينا»سلب آزادي وجلوگيري از جنب وجوش کودک را زمينه اي براي افسردگي آن ها مي داند ونتيجه اي اين افسردگي بي موقع وزودرس ازبين رفتن رغبت هااست که به دنبال آن کودک بيمارگونه خواهد بود. کودکان به طور ذاتی سرشار از انرژی هستندواین انرژی وسیله ای مناسب برای بلوغ ورشد کودک محسوب می شود.بنابر این,نباید انتظار داشت کودک مانند افراد بالغ ساعت ها پشت نیمکت کلاس یا در گوشه ای از خانه بنشیند وبدون شیطنت وبازی مانند افراد بالغ به امور مفید بپردازد.اجرای بازی های پرنشاط به رشد دستگاه های بدن کمک می نماید,تمایلات کودکان را تکامل می بخشدوسبب تخلیه انرژی در مسیر صحیح می شود.

برخي ازروانشناسان عقيده دارد که بازي جسماني بين والدين وکودک ازهمان آغازدوره اي نوزادي آغاز مي شود وتاچهار سالگي ادامه دارد کارکرد مهمي در زمينه اجتماعي کردن کودک دارد «پيتر هيوز»منظورازتماس جسمي نزديک از قبيل دربغل گرفتن وبوسيدن وکمک کردن او درحرکات جسمي اوست تعداد از محققين امثال  : «گارسون.برگز وبارک.مک دونالد»عقيده دارند که بين بازي جسماني کودکان درخانه وشايستگي کودکان درميان همسالان رابطه وجود دارد .ازين رو کودکاني را که معلمين آنها را که در زمره افراد محبوب درجه بندي مي کنند کساني هستند که به احتمال زياد والدين و به ويژه پدران به آنها به مقدار در خور توجهي به بازي جسماني مي پردازند. علاوه براين بازي جسماني اثرديگر هم دارد.آن اينست که اين نوع بازي مي تواند کمک کند تاکودک رمز گشاي حالت عاطفي ديگران را نيز بياموزد يعني حالت هاي غم وشادي وعصبانيت وتمايل به بازي از اين قبيل چيز ها راازين روي ...والدين خودرا تشخيص مي دهد وهم چنين ممکن است به کودکان بياموزد که چگونه حالت هاي عاطفي خودرا رمز گرداني کند بادرک حالت هاي عاطفي ساير افراد مي تواند درانواع روابط اجتماعي مقيد باشد درواقع اين مهارت ها بامحبوبيت بعدي اوارتباط دارد کودکاني که درميان همسالان خودبسيار محبوب هستند دربرقراري ارتباط غير کلامي بسيارمهارت دارد «گارسون برکزوپارک»والدينی که باکودکان خودبه بازي جسماني مي پردازد ضمن اينکه ازين کار لذت مي برند با آنهارمزگشاي عاطفي رانيز آموزش مي دهند که درتعامل هاي او باهم سالانش مفيدخواهد بود ازين رو چه خوب است که والدين ازين حقيقت آگاهي لازم را داشته باشند . 12

رشدشناختی کودک :

ازنظر«پياژه »بازي دررشد هوشي کودک نقش حياتي دارد وآثارآن دررفتارآدمي نيز مشهود است بازي دست کم از دو جهت بررشد ذهني وشناختي کودک مؤثراست:نخست اين که کودک با انواع وسايل بازي افراد وموقعيت هاي بازي برخورد مي کند وحتي ممکن است درذهن اوانوع واقسام ابهامات وسوالات شکل بگيردواين سوالات کودک را به تأمل وتفکر واداردوازين طريق ذهن او پرورش يابد . وجهت دوم نقش وتأثر است که بازي  دررشد زبان کودک داردورشد زبان کودک نيز خود بر رشدوشناخت وذهن کودک تأثیر بسيار دارد.بنابراين نقش بازي دررشد ذهن وشناختي کودک دوچندان است.به وسیله بازی های فکری وتقویت قوه تخیل می توان به رشد سریعتر فکری وذهنی کودک کمک نمود.این بازی هابا رشد شناختی وفکری کودک مرتبط هستند.4

چطور تخیل کودک را رشد بدهیم؟

حتماً شما هم موافقید که تخیل بچه ها فقط با خواندن کتاب های «هری پاتر» رشد نمی کند!

اولین قدم برای پرورش تخیل کودک، حذف اطلاعات است. اصلاً بیایید از فرزندمان سوال کنیم و اجازه بدهیم او فکر کند، تخیل کند و جواب خودش را به ما بگوید. تکنیکی وجود دارد که عبارت است از: پاسخ دادن به سوال، با سوال. به این ترتیب که در جواب پرسش کودک، به او بگوییم: خودت چه فکر می کنی؟1

چه نوع بازیهایی مناسب کودک است؟

والدین به عنوان تسهیل کننده مسیر بازی کودک هستند. کودکان خود با توجه به شرایط سنی خود نوع بازی خود را انتخاب می‌کنند. لازم است والدین دقت کنند موقعیت بازی یک موقعیت سالم ، امن و مناسب باشد تا مشکلی کودک را تهدید نکند. مثلا با توجه به علاقه کودکان ، بازیهای اجتماعی در حدود 5 سالگی لازم است والدین با ایجاد چنین بازیهایی در انتخاب هم بازی کودک خود دقت نمایند و به صورت غیر مستقیم بر بازی آنها نظارت داشته باشند. همچنین در انتخاب اسباب بازی نهایت دقت و تناسب را مدنظر داشته و اسباب بازیهای مناسب که برای رشد فکری و شناختی کودک مفید هستند را انتخاب نمایند.9

کودک وبازی درسنین مختلف:

کودکان 3تا5ساله:فرزندتان را تشویق کنیدتا آزادانه هرجاتمایل دارد با وسایل یا بدون وسایل ورزشی بازی وتفزیح نماید.این امر به کودکتان کمک می کند تا علاوه بر لذت بردن از بازی,مهارت های اجتماعی وحرکتی نظیر هماهنگی بین چشم ودست را در خود پرورش دهد.

کودکان 5تا7ساله:شرکت در کلاس های گروهی که در آنها ورزش های خاص معرفی شده و آموزش داده می شود,برای این گروه سنی بسیار مطلوب می باشد.امافرزندتان با اسرار وپا فشاری به تیم خاصی نفرستیدهم چنین اورا وادار به اجرای ورزش به تنهایی نکنید.

دختران به بازی های دو نفره تمایل واشتیاق بیشتری دارند که قطعاً منافع فراوانی به ارمغان خواهدآورد.این قبیل بازی ها ارزشمندترازبازی ها ی گروهی دراین گروه سنی می باشد.

کودکان 7ساله وبالاتر:در این سنین کودکان به خوبی فواید جسمانی واجتماعی ورزشهای اصولی وسازمان یافته رادرک می نمایند.از نظرذهنی نیز توانایی لازم برای درک وفهم مقررات بازی ها راکسب نموده اند. 15

اهمیت اسباب بازی هاوتفاوت آن هابا اسبابِ بازی:

یک خانم مربی، «بازی» را این طور تعریف می کند: «نوع زندگی کودکانه را بازی می گویند.»

تعریف جالبی است. ولی به صورت جامع تر و علمی، باید گفت: هرگونه فعالیت (جسمی و ذهنی) که باعث لذت و خوشایندی شود، با میل و اختیار انجام شود و اوقات فراغت کودک را پر کند، بازی نامیده می شود.

بازی می تواند جدا از سرگرم کردن کودک، مهم ترین وسیلهء انتقال دانش و تربیت فرزندان ما باشد. آن هم به شیوه ی غیرمستقیم که اشاره شد بر آموزش مستقیم برتری چشم گیری دارد.

کودکان زیر 7 سال برای بازی کردن نیاز به وسیله یا وسایلی دارند. «اسباب بازی» البته اختراع خوبی است، اما چیز دیگری به عنوان وسیله ی بازی کردن مطرح است که مربیان تربیتی اصطلاحاً به آن «اسبابِ بازی» می گویند. اسبابِ بازی به کلیه وسایلی گفته می شود که در محیط اطراف وجود دارند و می توان با آن ها کودک را آموزش داد. اسباب بازی ها تا 40 درصد نیاز کودک را برآورده می کنند، در حالی که وسایل دیگر تا 60 درصد قابلیت داشته و روی کودک تأثیر می گذارند.

تربیت بر سه عامل: حواس، تخیل و شخصیت فرد اثر می گذارد. با کمک اسبابِ بازی می توان این موارد را به کودک آموزش داده و یا تقویت کرد:

1. نقش اجتماعی (ایجاد ارتباط با محیط اطراف)

2. حس همکاری و رشد

3. رعایت اصول و مقررات

4. قدرت ابراز وجود

ضمن اینکه درباره ی نقش عاطفی و درمانی این شیوه هم می شود صحبت کرد. با همین اسباب می شود نیاز برتری جویی کودک را ارضا کرد. یادمان باشد که در سنین پایین (زیر 7 سال) مشغول کردن کودک با بازی های رقابتی چندان صحیح نیست؛ ذهن بچه هنوز قدرت تحلیل درستی ندارد و زود است که برای حس برتری جویی، او را به بازی های رقابتی وادار کرد.

اسباب بازی ها هم برای خودشان داستانی دارند. از منظر تربیتی، اسباب بازی ها دو گونه اند: سازمان یافته و سازمان نیافته.

اسباب بازی های سازمان یافته به آن ها می گویند که شکل از پیش تعیین شده ای دارند، به منظور یادگیری مورد خاصی طراحی شده اند و کارآیی زیاد و متنوعی ندارند. مثل: جغجغه برای خردسالان (یادگیری واکنش به صدا، رنگ، حرکت و...) یا ماشین پلیس که فقط برای جلب توجه کودک ساخته شده است. مثال های دیگر: جفت کردنی ها برای تقویت هماهنگی چشم و دست. پازل ها برای تقویت چشم. کتابچه های صدادار برای قدرت کلام.

اما اسباب بازی های سازمان نیافته، شکل مشخصی ندارند و کارایی شان از پیش تعیین شده نیست. این وسایل سه نوع هستند:

 1. ساختنی ها (خمیر بازی، لگو و...)

 2. ابزار کارها (گواش، کاغذ و...)

 3. وسائل بازی های تصویری (عروسک، شن بازی و...)

 تبصره: برای کودکان استفاده از گواش مناسب تر از دیگر وسایل رنگ آمیزی است. چراکه مثلاً مدادرنگی برای کودک زیر 7 سال خسته کننده است. ضمناً بد نیست به این نکته هم اشاره کنیم که تاثیر کتاب های رنگ آمیزی به نسبت نقاشی کردن، در کودک بسیار کم تر است.1

ارتباط وسایل و اسباب بازی ها با کودکان :

وسایل و اسباب بازی در زندگی کودکان نقش مهم و موثری ایفا می کنند . وسایل و اسباب بازی برای کودکان نوعی غذای روحی به شمار می روند و می توان گفت از نیازهای مهم و جزئی از زندگی آنان می باشند . این وسایل هر قدر مطابق اصول و هدف های آموزشی انتخاب شوند ، در زندگی اجتماعی و روانی و در رشد فکری و تربیتی کودکان موثر خواهند بود . وسایل و اسباب بازی ها به شش گروه تقسیم بندی می شوند و این تقسیم بندی بر اساس دامنه ی تاثیر آنها و موقعیت هایی که برای یادگیری کودکان فراهم می سازند ، می باشد .

1-   ویژه ی خردسالان

2-   برای جلب توجه کودک

3-   برای ایجاد تحرک در کودکان

4-   برای تقویت مهارت های دستی و هماهنگی چشم و انگشتان

5-   برای تقویت قوه ی تمیز و تشخیص

6-   برای تقویت قدرت تکلم و بیان کودک

در دوران دبستان از میان موارد بالا ، چهار مورد اخیر کاربرد بیشتری دارند .

 

1 ) اسباب بازی ها برای ایجاد تحرک در کودک

این نوع وسایل برای تمرین و تقویت عضلات ، مصرف انرژی ، ایجاد تعادل ، پرورش اعتماد به نفس و کسب تجربه در مدیریت و رهبری مفید هستند . از جمله این وسایل به موارد زیر می توان اشاره کرد:

الف ) وسایلی که کودک می تواند از آنها بالا برود و پایین بیاید مانند قطعات چوبی یا آهنی در هم فرو رفته یا نردبان های چوبی و طنابی و سرسره .

ب ) وسایلی که در کودک ایجاد تعادل می کند مانند الاکلنگ و تخته های قرقره دار یا لبه ی باریک جداول که کودک از روی آنها عبور می کند .

ج ) وسایل غلتانیدنی مانند توپ که کودک می تواند آنها را قل دهد ، پرتاب کند و دنبال نماید .

د ) وسایل هل دادنی و کشیدنی مانند فرغون های کوچک ، دوچرخه ، سه چرخه و ماشین هایی که کودک توسط نخی چند متری به دنبال خود می کشد .

2 )  اسباب بازی ها و وسایل برای تقویت مهارت های دست و هماهنگی چشم و انگشتان

این وسایل که باعث تقویت حرکات ظریف دست می شوند عبارتند از :

الف ) نخ و مهره : کودک نخی را از سوراخ های مهره عبور می دهد . برای اینکه مهره ها از طرف دیگر نخ خارج نشوند ، مربی می تواند انتهای نخ را گره بزند . کودک می تواند از میان مهره ها ، رنگ های مختلف مثلا مهره های قرمز و سپس مهره های آبی را نخ کند . در این فعالیت ها ، حس و دقت بینایی تقویت می شود و بین چشم و عضلات ظریف دست هماهنگی حاصل می شود . عبور دادن نخ از سوراخ های دو تخته ی کنار هم یا عبور دادن بند کفش از سوراخ های کفش نیز می تواند مهارت های لازم را در کودک ایجاد نماید .

ب ) وسایلی که پیچ کردنی هستند : استفاده از پیچ و مهره های چوبی یا پلاستیکی در اندازه های مختلف و رنگ های متنوع باعث هماهنگی بیشتر حرکات چشم و دست می شوند و مهارت های انگشتان را افزایش می دهند .

ج ) وسایلی که سوار کردنی و جفت کردنی هستند : اشیایی مانند آدمک ها ، مهره ها ، وزنه ها و اشکال مختلف که در جاها یا حفره های مخصوص به خود قرار داده می شوند یا قطعاتی با سوراخ کوچک و بزرگ در مرکز که در میله های متناسب گذاشته می شوند ، وسایلی هستند که کودک برای بازی با آنها دقت و نیروی ذهنی زیاد به کار می گیرد . کودک باید با نگاه کردن به اندازه ی مهره ها یا قطعات حفره ی مناسب آن را پیدا کند . هر قدر این قطعات ریزتر باشند ، احتیاج به قدرت لمس ، انطباق چشم و دست بیشتری دارند .

3 ) وسایل برای تقویت قوه ی تمیز و تشخیص

به کمک این وسایل و اسباب بازی ها ، کودک اشکال هندسی را می شناسد ، با مفاهیم اندازه و حجم آشنا می شود و اصوات و رنگ ها را شناسایی می کند . وسایلی مانند پازل ، نمونه ی مناسبی از این نوع اسباب بازی ها هستند که کودک اشکال هندسی نظیر دایره ، مثلث ، مستطیل ، لوزی و غیره را در جای مناسب خود قرار می دهد .این قطعات سه بعدی وقتی درون حفره قرار می گیرند ، به حالت دو بعدی درمی آیند . کودک با مفاهیم طول ، عرض ارتفاع ، سطح ، رنگ و اشکال مختلف هندسی آشنا می شود ، دقت او افزایش می یابد و هماهنگی چشم و دست او تقویت می شود .

4 ) وسایل و اسباب بازی ها برای تقویت قدرت تکلم و زبان کودک

وسایل و اسباب بازی هایی نظیر سازدهنی ، بوق ، سوت ، بادکنک و نی باعث تقویت سیستم تنفسی کودک و تولید صدا در کودک می شوند . اسباب بازی های دیگری نظیر پازل ، کارت های قصه گو و کتاب های تصویری وجود دارند که موضوع های متنوعی را برای صحبت کردن و مکالمه ی کودک فراهم می سازند . کودک فرصت می یابد تا کلمات مناسب را بیان کند و در تکلم ، مهارت لازم را به دست آورد . بازی با پازل باعث می شود دقت بینایی ، تشخیص رنگ ، شناخت جزئ از کل و قدرت بیان و یادگیری لغات جدید پرورش یابد . کارت های قصه گو و کتاب های تصویری باعث می شوند خزانه ی لغات گسترش یابد ، کودک با مفاهیم کلمات آشنا شود ، قدرت خلاقیت او توسعه یابد و تکلم او تقویت شود .

بنابراین می توان نتیجه گرفت وسایل و اسباب بازی ها چنانچه بر طبق اصول و هدف های آموزشی تهیه و انتخاب شوند ، در زندگی اجتماعی و روانی و در رشد فکری و تربیتی کودکان بسیار موثر می باشند .13

واما اسبابِ بازی:

گفتیم که برای تربیت کودکان می شود از اسبابِ بازی (وسایل اطراف) کمک گرفت. بیایید با یکی- دو وسیله ی آموزشی ساده آشنا شویم تا در پرورش کودکان مان نقش مؤثری را بر عهده بگیریم:

 طبیعت- با کمک گرفتن از محیط طبیعی پیرامون می شود موارد بسیاری مثلاً رنگ ها، تنوع اجسام، بوها و... را به کودک یاد داد. در مواجهه با طبیعت، حواس پنج گانه کودک آموخته می شود.

برای پرداختن به این کار در زندگی شهری، پارک ها بهترین محیط ممکن هستند. کودک در پارک بازی می کند، دوست پیدا می کند (رشد اجتماعی)، انرژی صرف می کند (رشد جسمانی)، یاد می گیرد (رشد تربیتی) و... متأسفانه اغلب، والدین بچه هایشان را رها می کنند تا به سر خوردن و تاب بازی مشغول شوند، بی آنکه خودشان میدان داری کرده و نقش تربیتی فرزندشان را به جا بیاورند!

 وسایل خانه- دم دست ترین اسبابِ بازی، همین است. معمولاً همه ی پدر و مادرها از اینکه بچه هایشان با وسایل خانه بازی کنند، نگرانند؛ یا به دلیل خراب شدن آن وسیله، یا از ترس صدمه خوردن کودک. در حالی که می شود وسایل دور ریختنی و بی خطر را در اختیار بچه گذاشت تا با آن ها حس کنجکاوی خود را ارضاء کند، کاربردشان را یاد بگیرد و...

محدود کردن کودکان اصلاً کار درستی نیست و می شود با کمی خرج خلاقیت، راه های تازه ای را برای رسیدن به این هدف ابداع کنیم. مثلاً چه می شود اگر بچه هایتان را با گواش در حمام راحت بگذارید؟ تا دلشان می خواهد خودشان و در و دیوار را رنگ کنند!1

خلاصه باید گفت :کودک با اسباب بازی زندگی را یاد می گیرد مفاهیم و رنگها و چیزهای دیگر را یاد می گیرد.حالا که نقش اسباب بازی معلوم شد صفات یک اسباب بازی خوب این گونه است :

1-خود کودک بازی کند نه اینکه اسباب بازی بازی کند و کودک تماشا کند پس تمام اسباب بازیهای کوکی و باطری دار از این جهت اسباب بازی خوبی نیست .

2-اسباب بازی به کودک جهت می دهدپس اسباب بازی هایی را باید برگزید تا وی رابه سمت علایق اش پیش ببرد.

3-اسباب بازی خوب نباید زود خراب شود و باید استحکام لازم را داشته باشد تا اعتماد به نفس کودک پایین نیاید

4-اسباب بازی باید باعث فکر کردن و رشد تخیل یا آشنایی کودک با مفاهیم مختلف مثل رنگها وغیره شود مانند آجر های پلاستیکی که کودک روی هم می چیند و مثلاً خانه ای درست می کند .

5-متناسب سن فرزند باشد (اینکه روی اسباب بازی نوشته باشد مناسب چه سنی است خیلی اعتبار ندارد ) اگر برای کودک خیلی سخت باشد مثل بعضی جورچین ها که برای بزرگترها هم سخت است اعتماد به نفس او را کم می کند .و اگرخیلی ساده باشد کودک را به فکر کردن وادار نمی کند .

6-اسباب بازی بهتر است خیلی گران نباشد تا از خراب شدن آن او را سرزنش نکنید هم چنین اینکه پدر یا مادر برای او اسباب بازی بسازند (مثلا از چوب تفنگی درست کنند ) بسیار برای کودک شیرین و لذت بخش خواهد بود 5.

نقش والدین در تربیت کودک

اغلب والدین برای تربیت فرزندانشان، راحت ترین و دم دستی ترین کار ممکن را انتخاب می کنند: بچه را به مهدکودک می فرستند. با اینکه این روزها دیگر روانه کردن فرزندان به مهدکودک به امری عادی و جا افتاده بدل شده، اما هنوز منتقدان بسیاری را می شود سراغ گرفت که می گویند: مهدکودک ها باعث بروز مشکلات و اختلال در آموزش کودکان هنگام ورود به مقطع پیش دبستانی می شوند.

گذشته از این بحث، باید پرسید: نقش تربیتی خود والدین چیست؟ آیا باید به مهدکودک قناعت کرد و خودمان کاری برای آموزش فرزندان مان نکنیم؟1

حلقه تأثیر:

این حلقه هر کودک را احاطه نموده است که ممکن است شامل گروه های همسالان,والدین,معلمان,مدیران جوان ومربی باشندکه این افرادمؤثرگاهی افراد مهم نامیده می شوندوبا رفتار های خود می توانند به شکل گیری خود پنداره کودک کمک نماید کودک به همه این افراد برای تشویق وحمایت از خود نیاز دارد.14

شرکت در بازیهای کودکان:

پیاژه روان‌شناس بزرگ کودک معتقد است که در فعالیتهای خود جوش کودک باید او را آزاد گذاشت دخالت نامناسب و بی‌موقع در فعالیتهای او استقلال و خودمختاری و فعالیت را از او سلب می‌کند. با این همه تأثیر بزرگترها در بازی کودک را بی‌اهمیت نمی‌شمارد و به حضور مناسب بزرگترها در بازیهای کودکان اشاره می‌کند. شرکت مناسب والدین در بازیهای کودکان موجب مستحکم‌تر شدن رابطه والد و فرزندی می‌شود و در عین حال یک موقعیت مناسبی پیش می‌آید که والدین به تربیت کودک بپردازند و نکات تربیتی را در خلال بازی به او آموزش دهند.

والدین تعیین کننده نوع و شیوه بازی کودک نیستند. بهتر است شرایط سالم برای بازی فراهم سازند و خود به عنوان همبازی شرکت داشته باشند و اجازه بدهند کودک با قدرت خلاقیت خودبازی را اراده کند. در این بازیها والدین نباید خواست و اراده خود را به کودک تحمیل کنند. هم پا و هم‌ردیف او قرار بگیرند و بازی شادی را فراهم کنند. پیامبر اکرم می‌فرمایند: هر کس که کودکی نزد اوست باید برای اوکودک شود3.

 

 

هیجانات,ناراحتی ها وکج خلقی ها:

کودکان نیز مانند بزرگسالان خسته وبدخلق می شوند.کودک در بازی با هر ضربه ای که به توپ وارد می کند ,در واقع خشم خودرا نسبت به افرادی که به او ظلمی روا داشته اندخالی می کند.فریاد کشیدن در بازی باعث تخلیه عقده های درونی وتعادل روانی کودک می شود.گاه ممکن است به دلیل باخت در بازی,یا به دلیل انجام اشتباه ویا از دست دادن فرصت خوب برآشفته شوندیکی از زیبایی های بازی و ورزش آن است که فرصت های مناسبی برای یاد دادن درس های زندگی به کودک را فراهم می سازد.در نتیجه می توانیدبا کمک بازی و ورزش شیوه کنار آمدن با احساسات,عصبانیت وناکامی به فرزندتان بیاموزید.یادگیری چگونگی کنار آمدن با احساسات,به آنان کمک می کند تا ناکامی های دیگر زندگی را نیز به خوبی تحمل کنند.16

 

آثارخودارزیابی:

در صورتی که فرزندتان,خودارزیابی بیاموزد فواید زیر را دربر خواهد داشت:19

1-آگاهی از نقاط قوت وضعف

2-خویشتن پذیری یا خود پذیری(1)

3-کمک به خودشکوفایی(2)

4-خودآگاهی(3)

5-تقویت خودپنداره(خودانگاره)(4)

6- تقویت عزت نفس(5)

7-تقویت خودانظباطی-انظباط شخصی(6)

8-تحقق زمینه های لازم برای انتقاد از خود(7)

9-فرصت ابراز خود(8)

 

 

 


1-self-acceptance           3- self-awareness           5- self-esteem              7- self-criticism

2- self-actualization        4- self-concept               6- self-discipline           8- self-expression

کودکان خواستارشادی ولذت هستند:

کودکان تازمانی بازی و ورزش می کنند که برایشان نشاط آور وشادی بخش است.اما کسب لذت وشادی به سادگی به وقوع نمی پیوندد.یکی از موانعی که در راه لذت وتفریح وجود دارد,سازماندهی و وضع قوانین بیش از حد می باشدکه اغلب موجب متوقف شدن بازی ها می گردد.برای کودک زیر 8سال تابلوی امتیازات وبه کارگیری قوانین پیچیده لازم وضروری نیستند.آنچه حائز اهمیت است اینست که کودکان بی وقفه یابدون گذراندن زمانی درکنار زمین به بازی بپردازند.قوانین خاص خودرابه کار می گیرندودرگیری های بین خودرا رفع می کنند ودر تمام مدت به بازی مشغول هستندوتعامل اجتماعی بیشتر,تمرین بیشتر ودر نهایت لذت وشادی فراوان تر نتایج حاصل از چنین وضعیتی می باشد.17 

پیشنهاد چند بازی مناسب وموثردرتربیت:

در مورد لزوم بازی و نقش اسباب بازیها صحبت کردیم حالا باید بدانیم که چه نوع بازیهایی می تواند به تربیت فرزند ما کمک کند .البته بازیها به تناسب دختر و پسر بودن فرزند تغییر می کند دختر ها به بازیهای در حال نشسته و یا بازیهایی که جنبه کلامی داشته باشد بیشتر علاقه دارند و پسر ها به بازیهایی که حرکت و جنب و جوش بیشتری بطلبد . آنچه مهم است این است که بازیها دو نوع است یکی بازیهای تک نفره دوم بازیهای دو یا چند نفره و بازیهای کودک شما باید شامل هر دو نوع باشد فرزند می تواند به تنهایی با اسباب بازیهایش بازی کند اما اگر همیشه این طور باشد و پدر و مادر و بچه های دیگر در بازی او وی را همراهی نکنند این کودک در روابط اجتماعی دچار مشکل می شود و کم کم به انزوا عادت می کند.پس چند نوع بازی مناسب را به شما معرفی می کنیم که تأثیر خوبی در رفتار کودک دارد

 

1-با کودکتان کشتی بگیرید . گاهی شما او را به زمین بزنید و گاهی اجازه بدهید او شما را شکست دهد تا طعم پیروزی و شکست را بچشد . 

2-خاک بازی و گل بازی یا خمیر هایی که به شکلهای متفاوتی در می آید بسیار به کودک آرامش می دهد و تخیل او را قوی می کند اگر چه خانه تان ممکن است کمی کثیف شود . 

3-بادبادکی درست کنید و با او به کوچه بروید و به او کمک کنید تا آن را هدایت کند . 
4- شما پنهان شوید و بگویید شما را پیدا کند .  

5-(بالشی در دست بگیرید و بگویید مشت بزند و یا به توپ ضربه بزند ( این نوع بازی انرژی او را تخلیه می کند تا به کسی ضربه نزند .

6- بازیهایی که در آن نقش ایفا می شود مثلاً مادر نقش مریض و بچه نقش پزشک را ایفا می کند . 
و بسیاری بازیهای دیگر . 

باید بدانیم اگر ما اینطور بازیها را برای کودک ایجاد نکنیم کودک متمایل به بازی های رایانه ای* و بازی با موبایل می شود که بسیار می تواند خطرناک باشد و یکی از ضررهای آن اینست که فرزند از اختیار پدر و مادر خارج می شود در ضمن تا مجبور نشده اید نگذارید فرزند شما با بچه هایی که فاصله سنی محسوسی با او دارند بازی کند چون فرزند شما تأثیر بدی می پذیرد . 10

 


* بعضی از این بازی های کامپیوتری که جنبه فکری و سرعت عمل دارند در زمان های محدود برای بچه ها خوب هستند ولی استفاده بیش از حد از این بازی ها نه تنها کمکی به آنها نمی کند بلکه تا حدی باعث عصبی و کم حوصله شدن کودکان نیز می شود.

آثار تربیت بدنی بر تربیت کودک *

بچه هااز طریق ورزش وساعت تربیت بدنی یاد می گیرند:

يكي از مهم‌ترين نعمت ها، نعمت تندرستي و سلامت است كه مي‌تواند در موفقيت انسان عامل مهمي باشد. خانواده و يا در واحد يكي از روش هايي كه مي‌تواند اوقات فراغت افراد جامعه را زير پوشش قرار داده و بسياري از ضعف ها و كمبودهاي جسماني و رواني را رفع و درمان كند، ورزش و تفريحات سالم است. تربيت بدني و ورزش گذشته از جبران ضعف ها و حفظ تندرستي افراد، آنان را براي زندگي، تلاش و اهداف مشترك آماده مي‌سازد.

در آموزش و پرورش نيز نخستين هدف، رشد ابعاد گوناگون شخصيت فرد از جنبه هاي جسماني، رواني، اجتماعي و معنوي است. ورزش و هدف تربيتي آن، يادگيري مهارت‌هاي رفتاري را باعث مي‌شود و با چنين تعبيري ورزش به عنوان يك وسيله كمك‌كننده عملي، پيوسته با تربيت همراه است. معلمان ورزش بايد كودكان و نوجوانان را تشويق كنند تا در اوقات فراغت به فعاليت هاي ثمربخش و سودمند بپردازند. مربي علاوه بر آموزش بازي و انواع مهارت هاي ورزشي به دانش‌آموزان، بايد فعاليت هاي ورزشي را براي آنها لذت بخش كند، زيرا لذت‌بخش بودن ورزش موجب مي‌شود كه كودكان در اوقات فراغت، خود بخود بدان روآورده و بدين ترتيب در آنها انگيزه استمرار فعاليت هاي ورزشي ايجاد مي‌شود. به هنگام اجراي فعاليت هاي ورزشي در اوقات فراعت، بايد كودكان و نوجوانان را با ورزش هاي گروهي آشنا كرد تا در موقعيت هاي مختلف بتوانند از آن استفاده كنند18. آشنايي كودكان و نوجوانان به مقررات ورزشي و اجراي آن در بازي هاي ايام فراغت ضروري است، زيرا لازم است فرصت استقلال فكري و تصميم‌گيري به كودكان داده شود تا در چنين فعاليت هاي مهمي شركت كنند و اِعمال مديريت و همكاري با ديگران را به طور عملي تمرين كنند.‏
كودك يا نوجوان بايد خود را بشناسد، او مي‌تواند از طريق تجربه هاي صحيح ورزشي، خود را بشناسد و به قدرت ذهني و جسمي خود پي ببرد. در امر تربيت، نه تنها شناخت كودك از ديدگاه مربي مهم است بلكه "خويشتن‌شناسي" كودك از نظر خود و در ارتباط با ديگران اهميت خاصي دارد. خود‌شناسي موجب مي‌شود كودك بتواند به موفقيت خود در اجتماع و ارتباط با ديگران، بيشتر پي برده و دريابد ديگران او را چگونه مي‌بينند، در نتيجه نسبت به حدود توانايي، استعدادها، قدرت هاي ذهني و جسمي خود شناخت صحيح‌تري پيدا مي‌كند؛ به عبارت ديگر، در شناخت خود به واقعيت نزديكتر مي‌گردد و اين خودشناسي عامل مهم در امر يادگيري است. زماني كه كودك احساس كند او را دوست دارند، به او احترام مي‌گذارند، مورد قبول اطرافيان و نزديكان است و موفقيت هايش بر شكست هايش فزوني دارد، در راه استقرار و پي ريزي خودشناسي مفيد و مطلوب قرار گرفته است. هيچ چيز به اندازه موفقيت، موجبات پيشرفت كودك را فراهم نمي‌آورد و موجب خودشناسي مطلوب او نمي‌شود.

تربيت‌بدني فرصت هاي زيادي براي كودك فراهم مي‌سازد تا او بتواند خود را نشان دهد، در انجام كارها توفيق يابد، حس ابتكار در او تقويت شود و در محدوده تواناييهاي ذهني، جسمي، عاطفي و اجتماعي خود تجارب و پيشرفت هايي به دست آورد. كودكان و نوجوانان از طريق ورزش و تربيت بدني در برابر صفت هاي منفي ايستادگي پيدا خواهند كرد.8

از آنجا كه سراسر زندگي مبارزه و مسابقه است، اجراي مسابقه و گنجاندن آن در برنامه هاي ورزشي كودكان، نبايد ناديده گرفته شود. مسابقه با همسالان اگر بر مبناي صحيحي برنامه ريزي شده باشد از نظر تربيت و پرورش كودك، مهم و مفيد است. كودكان به طور طبيعي ميل دارند خود را با ديگران مقايسه كنند و نه تنها از آنان باز نمانند بلكه از ديگر همسالان و همكلاسان خود چندين گام جلوتر قرار بگيرند. اين برتري بايد در مسير تربيتي قرار گيرد تا از رقابت‌هاي نادرست، مخرب و مضر جلوگيري به عمل آيد. كاميابي هر كودك بايد با توجه به تواناييهاي خود او سنجيده شود نه نسبت به ديگر كودكان همسن او. بايد به كودكان ياد داد در انجام مسابقه هاي ورزشي، بدون توقع پيروزي حتمي، بيشترين سعي خود را به كار گيرند. اين امر باعث مي‌شود، كودكان در صورت باخت مسابقه، زياد مأيوس نشوند.

بازيها و ساير انواع فعاليت ‌هاي بدني به نوجوانان اين فرصت را مي‌دهد كه خود باوري و اتكاء به نفس داشته باشند و لذت موفقيت و مشاركت و اتحاد جمعي را احساس كنند. اين اثرات مثبت هم چنين به كاهش خطرات ايجاد شده به وسيله روش‌هاي زندگي پر استرس و بي‌تحركي كه در نوجوانان امروزي بسيار شايع است كمك مي‌كند.هم چنين بازيهاي گروهي باعث تعامل اجتماعي مثبت مي‌شود.6

برنامه فعاليت‌هاي ورزشي، بايد با در نظر گرفتن استعدادهاي ذهني، جسمي و نيازهاي تربيتي كودكان، انتخاب شود تا بيشترين تأثير تربيتي را در پي داشته باشد.

برنامه تدويني ورزش بايد داراي ويژگي هاي زير باشد:

1.متناسب با رشد، نمو و آمادگي جسماني كودك باشد.

2.همه‌جانبه و وسيع باشد و مهارت‌هاي لازم را در كودكان ايجاد كند.‏

‏3 .اوقات فراغت كودكان را در برگيرد تا چنين فرصت هايي را به بيهودگي نگذرانند.‏

‏4 .متنوع و متناسب با نيازها، خصوصيات، قدرت و طبيعت كودكان تدوين شود و حركت هاي پايه و اصلي، حركت هايي همراه با آهنگ، شيرينكاري ها، بازيهاي گروهي و مسابقه هاي ورزشي را شامل شود.‏
5.با توجه به اختلافهاي فردي و استعدادهاي مختلف كودكان تنظيم شود، به طوري كه كودكان ماهر، متوسط، ضعيف و حتي عقب مانده را در بر گيرد.‏

‏6 .معنويت، صفات انساني و ارزشهاي تربيتي را در افراد تقويت كند.‏

‏7 .متناسب با كارايي بدن و همراه با ايجاد مهارت هاي لازم در افراد باشد.‏

‏8 .متضمن پيشرفت تدريجي و قدم به قدم كودكان باشد، چرا كه موفقيت و پيشرفت عامل اساسي تداوم زندگي است.‏

‏9 .برنامه آموزش بهداشت و تربيت بدني بايد در كنار هم تدريس شوند زيرا آموزش بهداشت ورزشي در برنامه هاي آموزشي اهميت ويژه‌اي دارد7.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


* ازآن جایی که دراصظلاح روانشناسان تاسن دوازده سالگي را دوره اي کودکي مي دانندلذا کودک ادامه دوران کودکی اش را پس از هفت سالگی بازی رادرغالبی دیگریعنی همان ساعت تربیت بدنی وورزش می گذراندلازم دانستیم به این مقوله نیزاشاره ای داشته باشیم.

نقش معلم تربیت بدنی در مدارس ابتدایی

یکی از دلایلی که سبب می شود بازی های کودکان به عنوان عامل تربیتی موثر مورد توجه قرار گیرند ، اجرای فعالیت هایی است که بر خلاف دروس آموزشی ، خشک و یکنواخت نیستند . کودکان در درس تربیت بدنی در میدان وسیعی حضور می یابند که با میل و رغبت به تفریح و کوشش های دسته جمعی می پردازند . آنها در بازی ها به نتایج مطلوب و مورد نظر دست می یابند ، بارها شکست و پیروزی را تجربه می کنند و سرانجام به پیروزی نهایی یعنی غلبه بر ضعف و ناتوانی نائل می شوند . معلم با اتخاذ برنامه های صحیح و هدف های بلند مدت و کوتاه مدت تربیتی می تواند به کودکان کمک نماید که انگیزه ی تلاش و تمرین مجدد پس از هر بار پیروزی یا شکست را در خود افزایش دهند و تجارب گذشته را مرور نمایند .

معلم باید حین بازی و فعالیت دانش آموزان ، صبور ، محتاط و دقیق باشد و اهداف خود را در دراز مدت جستجو نماید . معلم خوب کسی است که در پشت خط مشی های تربیتی پنهان شود و فقط هنگام بن بست های فکری به طور نامشخص سیاست تربیتی خود را اعمال کند . دانش آموزان در درس تربیت بدنی بر خلاف سایر دورس از میان خود سردسته انتخاب می کنند و با این شیوه برگزیدن الگو و پیروی و اطاعت از رهبر را می آموزند . مربی باید در حین بازی با کودک الفت پیدا کند و دیوارهای سنگینی که به دلیل اختلاف سن و موقعیت اجتماعی او در ذهن کودک وجود دارد ، بشکند . او باید به عنوان مشاور و راهنما در طول بازی به کودکان کمک نماید تا آنها بتوانند به راحتی سئوالات خود را مطرح نمایند . مربی باید دوستانه به حل مشکلات دانش آموزان بپردازد و در بازی کودکان شرکت نماید ولی حضور او نباید به شخصیت کودک آسیب وارد نماید . 13

 

 

رفتار ما چه تاثیری در کودک دارد؟

حالا اگر علاقه مند شدید نقش پررنگ تری در آموزش و تربیت بچه هایتان به عهده بگیرید، باید به نکات دیگری هم توجه کنید. مثلاً از خودتان بپرسید: رفتار ما با کودکان مان چه تأثیری بر اخلاق و شخصیت آن ها دارد؟ به این جدول نگاه کنید و سعی کنید مواظب حرف هایتان باشید!1

جدول رفتارهای شخصیتی1

نوع رفتار والدین

مثال

پیامد در کودک

 

1. نصیحت کردن

رک صحبت کردن

ضعف خلاقیت و قدرت

تصمیم گیری

2. پیش بینی کردن

تو هیچی نمی شوی!

ترسو می شود

3. مظلوم نمایی کردن

بابا پول نداره،

از دست تو خودم را می کشم!

به دیگران متکی می شود، گستاخ می شود

4. تهدید کردن

بذار بابات بیاد!

به معلمت می گم!

وحشت از دیگران،

بی اعتمادی به همه

5. برخورد ظاهراً عاقلانه

به خاطر خودت می گم!

بی ارادگی، بی قیدی

6. برچسب زدن

ترسو، نفهم، خنگ!

قطعاً همانی می شود که

می گویید!

7. برخورد مذهبی

میری جهنم!

مفهوم بد از مذهب

8. آزار غیرمستقیم

سرزنش، زخم زبان

خود کم بینی، مردد شدن

9. تنبیه فیزیکی

کتک زدن، زندانی کردن

اثرش زودگذر است و بچه را گستاخ می کند

10. سر به سر گذاشتن

بیشتر توسط اطرافیان صورت

می گیرد

بی ادبی، لجبازی، بعد از 7 سالگی مقابل والدین

می ایستد

11. برخورد متضاد والدین

پدر و مادرهای در آستانه ی طلاق!

سرگردانی

12. تحقیر و مقایسه با دیگران

بچه های مردم رو ببین!

حسادت، ضعف اعتماد به نفس، فاقد روحیه تلاش و کار

 

فهرست منابع:

http://www.jour4peace.com-1

http://www.articles.ir-2

www.irib.ir/health-3

www.dbase.irandoc.ac.ir-4

www.tehranedu.com-5

http://www.elmiran1.mihanblog.com-6

http://varzeshjey.parsiblog.com-7

http://www.tebyan.net-8

http://daneshnameh.ir-9

http://www.aftab.ir-10

http://tarbiatkoodak.blogfa.com-11

http://www.jaghor-farhang.com-12

-13زيور ورزش، نشريه ماهانه دفتر فعاليت‌هاي ورزشي وزارت آموزش و پرورش، معاونت پرورشي وتندرستي،شماره 33-پازوکی زهرا -رازورمز بازی ها-دخت ملکی سارا-دنیای کودک,دنیای بازی است.- قبله زاده مهناز -زنگ تربیت بدنی-زنگ سلامت,نشاط,شادابی

-14زيور ورزش، شماره 26-دکترطالب پور مهدی-والدین وگرایش کودکان به ورزش

-15زيور ورزش، شماره12-دکتر اوجی سالومه -اهمیت ورزش برای کودکان

-16زيور ورزش، شماره11-دکتر میشل سیمون-مترجم لطفی حسین آباد غلامرضا-به فرزندان خود کمک کنیدتاباناکامی های ورزشی کناربیاید.

-17زيور ورزش، شماره 18-ترجمه روشن پورالهام-healthy kids-کودکان خواستار شادی ولذت هستند.

-18زيور ورزش، شماره 30-فرهادی زادمهین-محمدیان فریبا-چگونه مربی کانون های ورزشی باشیم.

-19زيور ورزش، شماره27-حلاجی محسن-به دانش آموزان خودارزیابی بیاموزیم.

-20انورالخولی ,امین,ترجمه شیخی حمیدرضا,1383-سمت.

+ نوشته شده در  دوشنبه چهاردهم اردیبهشت 1388ساعت 19:20  توسط آزاده دولتخواه |